زایلیتول، شیرین کننده محبوب جایگزین قند با افزایش خطر سکته و حمله قلبی ارتباط دارد
- ۱۴۰۵/۰۶/۱۲
مصرف بالای زایلیتول، شیرین کننده‌ای که در ترکیباتی مانند مربا، آدامس و خمیردندان دیده می‌شود، طبق یافته‌های مطالعه‌ای جدید با افزایش خطر تشکیل لخته خون، حمله قلبی و سکته مغزی در ارتباط است.
زایلیتول چیست و کجا استفاده می‌شود؟
زایلیتول که با نام گزیلیتول هم شناخته می‌شود، نوعی الکل قند و از شیرین کننده‌های رایج است. مقدار بسیار کمی از این ماده به‌طور طبیعی در برخی مواد غذایی وجود دارد، اما در بسیاری از محصولات صنعتی، به مقادیری تا هزار برابر بیشتر از حالت طبیعی به‌عنوان شیرین کننده مصنوعی اضافه می‌شود. زایلیتول را می‌توان در محصولاتی مانند مربا، آدامس، خمیردندان، ماست و بستنی پیدا کرد.
با وجود استفاده روزافزون از این ماده، تأثیرات بلندمدت آن بر سلامت تا پیش از این به‌طور گسترده بررسی نشده بود. اکنون نتایج یک مطالعه تازه نشان می‌دهد مصرف بالای زایلیتول می‌تواند با افزایش خطر سکته مغزی، حمله قلبی و مرگ همراه باشد.
این مطالعه چه چیزی را بررسی کرد؟
بر اساس گزارش گاردین، پژوهشگران در یکی از بزرگ‌ترین مطالعات از این نوع دریافتند که سطح بالای زایلیتول در خون با افزایش خطر بروز حوادث ناگوار قلبی‌عروقی همراه است. این یافته‌ها در کنگره سالانه انجمن متخصصان قلب اروپا (ESC) در مونیخ، که یکی از بزرگ‌ترین کنفرانس‌های تخصصی قلب در جهان به شمار می‌رود، ارائه شد.
در این پژوهش، داده‌های ۱۷ هزار و ۷۱۰ نفر شرکت‌کننده در دو کوهورت مطالعاتی بلندمدت بررسی شد. پژوهشگران، ۲۵ درصد از افرادی که بالاترین سطح زایلیتول را در خون داشتند با ۲۵ درصد افرادی که پایین‌ترین سطح این ماده را داشتند، مقایسه کردند.
یافته‌های اصلی مطالعه چه بود؟
در یکی از دو کوهورت بررسی‌شده، افرادی که بالاترین سطح زایلیتول خون را داشتند، در طول شش سال پیگیری، حدود ۵۷ درصد بیشتر از افراد با پایین‌ترین سطح، در معرض خطر مرگ، حمله قلبی یا سکته مغزی قرار داشتند؛ این رقم پس از تعدیل عوامل شناخته‌شده خطر مانند سن، جنسیت، وضعیت سیگار کشیدن، سطح چربی خون، دیابت و فشار خون بالا به دست آمده است.
در کوهورت دوم که پیگیری آن تا ۳۰ سال ادامه داشت، افراد با بالاترین سطح زایلیتول، حدود ۱۸ درصد بیشتر در معرض خطر همین حوادث قلبی‌عروقی بودند.
با در نظر گرفتن داده‌های گروه‌های میانی هم، پژوهشگران به یک رابطه وابسته به دوز رسیدند؛ یعنی هرچه سطح زایلیتول در خون بالاتر بود، نرخ بروز حوادث قلبی‌عروقی هم بیشتر می‌شد. این ارتباط، صرف‌نظر از سن و جنسیت افراد، ثابت باقی می‌ماند و مستقل از عواملی مانند شاخص توده بدنی، فشار خون بالا، دیابت و سطح چربی خون بود؛ عواملی که معمولاً افراد را به سمت مصرف محصولات کم‌کالری سوق می‌دهند.
نظر پژوهشگران درباره این یافته‌ها
به گفته یکی از نویسندگان اصلی این مطالعه از بیمارستان دانشگاهی شاریته در برلین، این نتایج بر پایه پژوهش‌های پیشین شکل گرفته که پیش‌تر هم نگرانی‌هایی درباره زایلیتول ایجاد کرده بودند؛ از جمله مطالعاتی که نشان داده بودند این ماده می‌تواند توانایی پلاکت‌ها برای تشکیل لخته خون را افزایش دهد. این تیم پژوهشی پیش‌تر هم در مطالعه‌ای سه‌ساله روی افراد پرخطر، ارتباط بین سطح بالای زایلیتول خون و بروز حوادث ناگوار قلبی را گزارش کرده بود.
نویسندگان این مطالعه همچنین اشاره کردند که بسیاری از مصرف‌کنندگان شیرین کننده‌های مصنوعی، تصور می‌کنند این مواد گزینه‌ای سالم‌تر نسبت به قند هستند، در حالی که نهادهای نظارتی هم معمولاً این ترکیبات را ایمن اعلام کرده‌اند. به گفته آن‌ها، نتایج این پژوهش بلندمدت نشان می‌دهد دانش علمی درباره ایمنی قلبی‌عروقی زایلیتول همچنان محدود است، و با توجه به افزایش روزافزون میزان مصرف این ماده در محصولات مختلف، نیاز به پژوهش‌های بیشتر بیش از پیش احساس می‌شود.
یکی از متخصصان ارشد تغذیه در بنیاد قلب بریتانیا هم در این‌باره گفته است خطرات مرتبط با سلامت قلب معمولاً به‌مرور زمان شکل می‌گیرند، به همین دلیل اطمینان از بی‌خطر بودن مواد افزودنی موجود در غذاها اهمیت زیادی دارد. او همچنین یادآور شده که شیرین کننده‌های مصنوعی مانند زایلیتول در طیف گسترده‌ای از مواد غذایی و نوشیدنی‌ها یافت می‌شوند و ممکن است افراد با تصور سالم‌تر بودن این ترکیبات، بیشتر از حد لازم آن‌ها را مصرف کنند.
این یافته‌ها چه محدودیتی دارند؟
نکته مهمی که باید در نظر داشت این است که این پژوهش از نوع مطالعات مشاهده‌ای بوده است؛ یعنی فقط می‌تواند وجود یک ارتباط آماری بین سطح بالای زایلیتول و حوادث قلبی‌عروقی را نشان دهد، نه اینکه ثابت کند مصرف زایلیتول به‌طور مستقیم عامل ایجاد این حوادث است. برای اثبات رابطه علّی، نیاز به مطالعات تکمیلی بیشتری وجود دارد.
با این حال، این یافته‌ها هم به معنای مجوزی برای افزایش مصرف قند معمولی نیست. رویکرد کلی و منطقی همچنان مصرف متعادل مواد غذایی و نوشیدنی‌های فرآوری‌شده‌ای است که قند یا نمک بالایی دارند، صرف‌نظر از اینکه از قند طبیعی استفاده شده باشد یا از شیرین کننده‌های جایگزین.
سوالات متداول
آیا باید مصرف محصولات حاوی زایلیتول را به‌طور کامل قطع کرد؟
بر اساس این مطالعه به‌تنهایی، نمی‌توان چنین توصیه قطعی‌ای ارائه داد، چون این پژوهش از نوع مشاهده‌ای بوده و رابطه علّی مستقیم را اثبات نمی‌کند. با این حال، افراد در معرض خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی می‌توانند این یافته‌ها را در نظر بگیرند و درباره مصرف منظم محصولات حاوی زایلیتول با پزشک خود مشورت کنند.
زایلیتول در چه محصولاتی معمولاً استفاده می‌شود؟
زایلیتول بیشتر در آدامس‌ها و شکلات‌های بدون قند، برخی مرباها، ماست و بستنی‌های رژیمی، و همچنین محصولات بهداشت دهان و دندان مانند خمیردندان و دهان‌شویه استفاده می‌شود.
چرا زایلیتول ممکن است روی سلامت قلب اثر بگذارد؟
بر اساس برخی پژوهش‌های پیشین، احتمال داده می‌شود زایلیتول بتواند توانایی پلاکت‌های خون برای تشکیل لخته را افزایش دهد؛ این مکانیسم یکی از فرضیه‌های مطرح‌شده برای توضیح ارتباط مشاهده‌شده بین سطح بالای زایلیتول و افزایش خطر حوادث قلبی‌عروقی است، هرچند برای تأیید قطعی آن به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
آیا این یافته‌ها به معنای امن‌تر بودن قند معمولی نسبت به زایلیتول است؟
خیر. این پژوهش به‌طور خاص روی زایلیتول متمرکز بوده و نباید به معنای چراغ سبز برای افزایش مصرف قند افزوده تفسیر شود. توصیه کلی متخصصان تغذیه همچنان مصرف متعادل هر دو گروه، یعنی قند افزوده و شیرین کننده‌های مصنوعی، است.
